De Dommel slingert zich door een dal van honderden meters breed. Na de laatste ijstijd werden enorme hoeveelheden smeltwater afgevoerd en ontstonden er smeltwaterdalen. Hierin werden zand- en leemlagen afgezet. Beken als de Dommel zoeken hierin hun weg, snijden zich in, verleggen voortdurend hun loop door obstakels in het landschap, maar ook door erosie in de buitenbocht en aanslibbing waar de stroomsnelheid laag is.

Vooral in de winter overstroomde het Dommeldal veelvuldig. Als de Maas hoog stond kon de Dommel zijn water niet kwijt. Met behulp van molens werd de waterstand zo lang mogelijk hoog gehouden. Naarmate er meer landbouwgrond ontgonnen werd, was een betere en snellere afwatering nodig.

In 1863 wordt waterschap De Dommel opgericht. Door het afsnijden van meanders (bochten) wordt de hoofdstroom van de rivier na 1875 met een kwart ingekort. Zo ontstaan aan aantal 'stille Dommeltjes' met hun verschillende vormen van verlanding. Een aantal worden tijdens de excursie bezocht. 

Foto Martien Roestenburg - Het Hoefijzer in Olland, een afgesneden Dommelarm.